Zebraliśmy pytania, które najczęściej powracają wśród użytkowniczek OvuFriend - na forum, w rozmowach o przygotowaniu do ciąży i przy porównywaniu składów suplementów. Powstało z nich praktyczne FAQ: bez medycznego żargonu i niepotrzebnego straszenia.
Kwas foliowy zna niemal każda kobieta, która myśli o ciąży. A jednak im bliżej rozpoczęcia starań, tym więcej pojawia się pytań. Czy wystarczy częściej jeść szpinak i brokuły? Czy suplementację trzeba rozpocząć dopiero po odstawieniu antykoncepcji? Co właściwie oznacza „aktywna forma folianu”? I czy, jeśli starania już trwają, nie jest za późno?
1. Jem zdrowo. Czy naprawdę potrzebuję jeszcze suplementacji kwasu foliowego?
Warzywa liściaste, rośliny strączkowe, szparagi, brokuły, awokado czy cytrusy są wartościowymi źródłami naturalnie występujących folianów. Zdrowa, różnorodna dieta pozostaje więc jednym z najważniejszych elementów przygotowania organizmu do ciąży.
Ilość folianów dostarczanych z dietą może się różnić w zależności od rodzaju i ilości spożywanych produktów oraz sposobu ich przygotowania. Znaczenie mają nie tylko wybrane produkty, lecz także ich świeżość, sposób przechowywania i obróbki. Foliany są wrażliwe między innymi na wysoką temperaturę, dlatego ich zawartość może się zmniejszać podczas gotowania.
Dlatego przygotowując się do ciąży, warto zadbać o zbilansowaną dietę. Jednocześnie Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)2 zaleca suplementację kwasu foliowego już na etapie planowania ciąży.
Nie oznacza to oczywiście, że tabletka może zastąpić warzywa, owoce i pełnowartościowe posiłki. Suplementacja ma uzupełniać dietę, a nie pełnić funkcję jej zamiennika.
Pro tip: potraktuj suplementację jako element przygotowania do ciąży, a nie pozwolenie na rezygnację ze zdrowego menu. Dieta i suplementacja nie konkurują ze sobą - mają działać razem.
2. Kiedy najlepiej zacząć przyjmować foliany?
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników (PTGiP) zaleca stosowanie folianów u wszystkich kobiet w wieku rozrodczym8, najlepiej rozpoczętą co najmniej 12 tygodni przed planowaną ciążą1. To ważne, ponieważ właściwego poziomu folianów nie da się zbudować po przyjęciu jednej czy dwóch tabletek. Organizm potrzebuje czasu i codziennej regularności.
Nie trzeba przy tym czekać na pierwszy dzień kolejnego cyklu, wizytę kontrolną ani symboliczny „idealny moment”. Jeśli decyzja o rozpoczęciu starań już zapadła, suplementację można rozpocząć od razu - niezależnie od fazy cyklu.
Warto wybrać preparat opracowany specjalnie z myślą o okresie przed poczęciem. Suplement diety Femibion 0 Planowanie Ciąży zawiera 800 µg folianów w dwóch formach: jako kwas foliowy oraz L-metylofolian wapnia, który może zostać bezpośrednio wykorzystany przez organizm. Efekt porcji folianów zawartej w Femibionie został przebadany klinicznie, a wzrost poziomu folianów obserwowano już po 4 tygodniach regularnego stosowania.3
Warto zapamiętać: PTGiP zaleca stosowanie folianów u wszystkich kobiet w wieku rozrodczym8, rozpoczęte co najmniej 12 tygodni przed planowaną ciążą1 i jej regularne stosowanie.
3. Dlaczego trzeba zacząć jeszcze przed dodatnim testem ciążowym?
Cewa nerwowa, z której rozwijają się później mózg i rdzeń kręgowy dziecka, zamyka się na bardzo wczesnym etapie ciąży. W tym czasie kobieta może dopiero oczekiwać miesiączki, wykonywać pierwszy test albo jeszcze w ogóle nie wiedzieć, że doszło do zapłodnienia.
Odpowiedni poziom folianów u przyszłej mamy jest szczególnie ważny właśnie w tych pierwszych tygodniach. Suplementacja kwasu foliowego zwiększa poziom folianów w organizmie, a niski poziom folianów u matki jest jednym z czynników ryzyka rozwoju wad cewy nerwowej u płodu.4
Dlatego preparat przeznaczony do okresu planowania ciąży najlepiej stosować jeszcze przed zajściem w ciążę, a nie dopiero od dnia, w którym test ciążowy pokaże wynik pozytywny.
Warto pamiętać: Cewa nerwowa kształtuje się na bardzo wczesnym etapie i zamyka do 28. dnia po zapłodnieniu6, kiedy część kobiet może jeszcze nie wiedzieć, że jest w ciąży. Dlatego suplementację folianów zaleca się rozpocząć jeszcze przed poczęciem.
4. Kwas foliowy, foliany i aktywny folian - co oznaczają te pojęcia?
Te określenia często są używane zamiennie, ale nie oznaczają dokładnie tego samego.
- Foliany to różne formy witaminy B9, w tym np. kwas foliowy oraz aktywny folian. Naturalnie występują m.in. w zielonych warzywach liściastych, roślinach strączkowych, brokułach czy cytrusach.
- Kwas foliowy jest formą witaminy B9 od wielu lat stosowaną w suplementacji kobiet planujących ciążę i kobiet w ciąży. To właśnie do kwasu foliowego odnoszą się zalecenia m.in. PTGiP, jak i światowych organizacji zdrowotnych, takich jak Światowa Organizacja Zdrowia (WHO)1, oraz zatwierdzone przez europejskie instytucje naukowe oświadczenie zdrowotne (EFSA)2 dotyczące zmniejszania jednego z czynników ryzyka wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu.
- Aktywny folian np. L-metylofolian wapnia (5-MTHF), jest jedną z form folianów stosowanych w suplementach diety. Może być bezpośrednio wykorzystywany przez organizm i stanowi źródło folianów również uwzględniane w aktualnym stanowisku PTGiP dotyczącym suplementacji kobiet planujących ciążę.
Warto pamiętać: aktualne stanowisko PTGiP zaleca suplementację zarówno 400 μg kwasu foliowego, jak i 400 μg aktywnego folianu (5-MTHF) dla kobiet planujących ciążę.1
W preparatach dla kobiet planujących ciążę można spotkać połączenie kwasu foliowego i aktywnego folianu. Takie rozwiązanie zastosowano m.in. w Femibion 0 Planowanie Ciąży, który zawiera Kwas foliowy Plus4 - połączenie kwasu foliowego oraz L-metylofolianu wapnia.
5. Czy aktywna forma folianu jest przeznaczona tylko dla kobiet z wariantem MTHFR?
Nie. To jeden z mitów, które najczęściej pojawiają się w rozmowach o suplementacji przed ciążą.
Aktywny folian (np. L-metylofolian wapnia) nie jest przeznaczony wyłącznie dla kobiet z wariantem genu MTHFR. To jedna z form folianów stosowanych w suplementacji kobiet planujących ciążę.
Może być bezpośrednio wykorzystywany przez organizm, dlatego znajduje zastosowanie zarówno u kobiet z wariantami genu MTHFR, jak i u kobiet, które nie wykonywały badań genetycznych lub nie mają takiego wariantu. W przypadku chorób, przyjmowania leków lub wątpliwości dotyczących indywidualnej suplementacji należy skonsultować się z lekarzem.
Najnowsze stanowisko PTGiP1 dotyczące suplementacji kobiet planujących ciążę uwzględnia zarówno kwas foliowy, jak i aktywną formę folianu.
6. Czy syntetyczny kwas foliowy może blokować przyswajanie aktywnego folianu?
Nie. W internecie można spotkać się z opinią, że syntetyczny kwas foliowy „zajmuje” lub „blokuje” receptory folianowe, przez co organizm nie może prawidłowo wykorzystać aktywnego folianu, czyli 5-MTHF. Dostępne badania nie potwierdzają, aby kwas foliowy stosowany w zalecanych dawkach blokował wykorzystanie 5-MTHF przez organizm.7
Aktywny folian ma tę zaletę, że może być bezpośrednio wykorzystywany przez organizm. Jednocześnie to właśnie do kwasu foliowego odnoszą się zalecenia światowych organizacji zdrowotnych, takich jak WHO3, oraz zatwierdzone przez europejskie instytucje naukowe oświadczenie zdrowotne (EFSA)2 dotyczące zmniejszania ryzyka wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu.
Dlatego połączenie kwasu foliowego i aktywnego folianu nie powinno być przedstawiane jako zestawienie dwóch form, które wzajemnie się blokują. Takie połączenia są również uwzględnione w aktualnym stanowisku PTGiP1 dotyczącym suplementacji folianów w okresie planowania ciąży.
Warto pamiętać: aktywny folian (5-MTHF) i kwas foliowy to różne formy folianów. Aktywny folian może być bezpośrednio wykorzystywany przez organizm, a kwas foliowy od lat jest rekomendowany kobietom planującym ciążę. Obie formy są uwzględniane w aktualnych zaleceniach dotyczących suplementacji folianów.
7. Czy większa porcja folianów zawsze oznacza lepszy wybór?
Nie. Przy suplementacji nie obowiązuje zasada „im więcej, tym lepiej”. Znaczenie ma nie tylko liczba mikrogramów podana na opakowaniu, ale również forma folianów, regularność przyjmowania preparatu oraz indywidualna sytuacja zdrowotna kobiety. Wyższe dawki bywają zalecane w określonych sytuacjach medycznych, ale o ich stosowaniu powinien decydować lekarz.
W codziennej suplementacji ważniejsza od samodzielnego zwiększania dawki jest systematyczność. Nawet najlepiej dobrany preparat nie spełni swojej roli, jeśli będzie przyjmowany tylko od czasu do czasu.
Warto pamiętać: Dla kobiet planujących ciążę PTGiP1 zaleca w swoim stanowisku suplementację 400 μg kwasu foliowego oraz 400 μg aktywnego folianu (5-MTHF). W szczególnych sytuacjach zdrowotnych o wyższych dawkach powinien zdecydować lekarz.
8. Co zrobić, jeśli starania już trwają albo właśnie zobaczyłam dodatni test?
Przede wszystkim nie wpadaj w panikę.
Jeśli starania już trwają, a suplementacja nie została rozpoczęta wcześniej, zacznij teraz. Późniejszy start jest lepszy niż dalsze odkładanie. Nie próbuj jednak „nadrabiać” pominiętego czasu przez samodzielne zwiększanie dziennej porcji.
Jeżeli test ciążowy jest dodatni, warto skonsultować dalszą suplementację z lekarzem. Warto wybrać preparat dostosowany do etapu wczesnej ciąży, np. suplement diety Femibion 1 Wczesna ciąża, który zawiera Kwas foliowy Plus4 , czyli kwas foliowy z aktywnym folianem, oraz składniki dopasowane do potrzeb kobiet w pierwszym trymestrze, między innymi cholinę.
Nie obwiniaj się, jeśli ciąża pojawiła się szybciej, niż zakładałaś, albo nie zdążyłaś rozpocząć suplementacji wcześniej. Najważniejsze jest podjęcie właściwego działania od momentu, w którym wiesz już o ciąży.
9. Jeśli suplementuję już foliany, jakie inne składniki warto uwzględnić przed ciążą?
Foliany są ważnym elementem przygotowania do ciąży, ale przy wyborze preparatu warto spojrzeć na jego skład szerzej. Nie oznacza to, że każda kobieta powinna kupować osobno kilka różnych suplementów. Potrzeby zależą między innymi od sposobu odżywiania, stanu zdrowia, przyjmowanych leków i wyników badań. W preparatach przeznaczonych na etap planowania ciąży np. jak w Femibionie 0 Planowanie Ciąży obok folianów znajdują się także inne składniki odżywcze:
- jod - pomaga w prawidłowej produkcji hormonów tarczycy i w prawidłowym funkcjonowaniu tarczycy;
- cynk - pomaga w utrzymaniu prawidłowej płodności i prawidłowych funkcji rozrodczych;
- selen - pomaga chronić komórki przed stresem oksydacyjnym;
- witaminy B1 i B2 - wspierają prawidłowy metabolizm energetyczny oraz funkcjonowanie układu nerwowego;
- witaminy B6 i B12 - pomagają zmniejszyć uczucie zmęczenia i znużenia;
- witamina D - wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego i odgrywa rolę w procesie podziału komórek;
- witamina E - pomaga chronić komórki przed stresem oksydacyjnym;
- biotyna i miedź - wspierają prawidłowy metabolizm energetyczny oraz funkcjonowanie układu nerwowego.
Kwas foliowy pod lupą – co warto zapamiętać?
Najważniejsza zasada jest prostsza, niż mogłoby się wydawać: nie czekaj z suplementacją do dodatniego testu ciążowego.
Zbilansowana dieta jest podstawą przygotowania do ciąży, a zgodnie z rekomendacjami ekspertów zaleca się również suplementację kwasu foliowego przed ciążą.1,8
Rozpoczęcie suplementacji co najmniej 12 tygodni wcześniej1 daje organizmowi czas na budowanie ich odpowiedniego poziomu.
Femibion 0 Planowanie Ciąży zawiera Kwas foliowy Plus - połączenie kwasu foliowego i L-metylofolianu wapnia, czyli aktywnej formy folianu gotowej do bezpośredniego wykorzystania przez organizm. Preparat stosuje się raz dziennie, niezależnie od dnia cyklu. Najważniejsze są odpowiedni moment rozpoczęcia suplementacji - jeszcze przed ciążą i regularność.
________________
Suplement diety nie może być stosowany jako substytut zróżnicowanej i zbilansowanej diety. Dla zdrowia ważne są zróżnicowana dieta i zdrowy tryb życia.
Źródła:
1. „Kobiety w wieku rozrodczym planujące ciążę powinny dodatkowo stosować suplementację kwasem foliowym lub suplementację łączoną (FA+5-MTHFR) przez okres co najmniej 12 tygodni przed koncepcją” Seremak-Mrozikiewicz A. i wsp. Stanowisko ekspertów PTGiP w zakresie suplementacji folianów oraz dodatkowej suplementacji choliny i witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu. 2024. (https://ptgip.edu.pl/rekomendacja/stanowisko-ekspertow-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-w-zakresie-suplementacji-folianow-oraz-warunkow-stosowania-dodatkowej-suplementacji-choliny-i-witamin-b6-i-b12-w-okresie-przedkonce/)
2. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), Periconceptional folic acid supplementation to prevent neural tube defects, aktualizacja 9 Sierpnia 2023 https://www.who.int/tools/elena/interventions/folate-periconceptional
3. Obeid, R et al.: The effectiveness of daily supplementation with 400 and 800 μg/d folate in reaching protective red blood cell folate concentrations in non-pregnant women: a randomized trial. Eur J Nutr. 2017 Apr 26. Doi: 10.1007/s00394-017-1461-8. Badanie przeprowadzone z użyciem produktu Femibion® Natal 1. Obecnie taka sama porcja folianów występuje w produktach Femibion® 0 Planowanie Ciąży i Femibion® 1 Wczesna ciąża.
4. Stosowanie suplementacji kwasu foliowego zwiększa poziom folianów u matki. Niski poziom folianów u matki jest czynnikiem ryzyka rozwoju wad cewy nerwowej u rozwijającego się płodu. Korzystny efekt występuje w przypadku spożycia 400 μg kwasu foliowego dziennie w ramach suplementacji przez co najmniej jeden miesiąc przed poczęciem i maksymalnie do trzech miesięcy po poczęciu. Istnieje wiele czynników ryzyka wystąpienia wad cewy nerwowej. Zmiana jednego z nich może wywierać korzystny efekt lub nie.
5. Kwas foliowy Plus to połączenie kwasu foliowego i L-metylofolianu wapnia. L-metylofolian wapnia to postać folianu gotowa do wykorzystania bezpośrednio przez organizm.
6. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Neural Tube Defects (NTDs), updated 20 May 2025. https://www.cdc.gov/birth-defects/about/neural-tube-defects.html
7. Pietrzik K i wsp. Folic acid and L-5-methyltetrahydrofolate: comparison of clinical pharmacokinetics and pharmacodynamics. Clin Pharmacokinet. 2010;49(8):535-548.
8. PTGiP, Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych, 2020
