Układ immunologiczny dba o bezpieczeństwo naszego organizmu – powszechnie wiadomo, że chroni nas przed wirusami i innymi patogenami wywołującymi infekcje. Ponadto, odgrywa on także istotną rolę w procesie zapłodnienia i dalszego rozwoju ciąży. Jakie dokładnie są jego zadania? Czy wsparcie immunologa może pomóc pokonać problem niepłodności?
Zarodek, który zagnieżdża się w macicy, z genetycznego punktu widzenia jest odmienny od matki, ponieważ połowa genów należy do ojca. Pomimo tej genetycznej odrębności, mając bezpośredni kontakt z błoną śluzową macicy, a tym samym z układem odpornościowym matki, nie tylko nie zostaje on odrzucony, ale jego obecność wzbudza tolerancję immunologiczną. Ważną rolę w tym zjawisku odgrywają limfocyty T-regulatorowe, współdziałając razem z innymi komórkami odpornościowymi, układem dopełniacza, siecią cytokin, hormonami oraz innymi komórkami spoza układu immunologicznego.
Implantacja zarodka a układ immunologiczny
Uważa się, że w przypadku około 30% zarodków o prawidłowej liczbie chromosomów nie dochodzi do ich implantacji. Dlaczego? Powody takiego stanu rzeczy nie są znane, choć podejrzewa się, że za część niepowodzeń w zagnieżdżeniu się zarodka odpowiadają właśnie czynniki immunologiczne. - Wśród potencjalnych przyczyn wymienia się między innymi zaburzenia matczynej tolerancji, równowagi cytokinowej Th1/Th2 czy obecność autoprzeciwciał. Warto podkreślić także rolę komunikacji pomiędzy macicznymi komórkami NK i trofoblastem, czyli warstwą zewnętrznych komórek blastocysty, z których następnie rozwija się łożysko. – tłumaczy dr hab. n. med. Anna Olewicz-Gawlik, immunolog poznańskiej kliniki InviMed.
Komórki trofoblastu tworzą barierę pomiędzy środowiskiem matki i płodu. W procesie implantacji dochodzi do inwazji ściany macicy przez trofoblast zewnątrzkosmkowy. Na tym wczesnym etapie ciąży, głównymi komórkami odpornościowymi są maciczne komórki NK (uNK), które dzięki specjalnym białkom obecnym na powierzchni, tzw. receptorom, mogą reagować z cząsteczkami HLA-C obecnymi na zewnątrzkosmkowym trofoblaście, co ma znaczenie np. dla regulacji zakresu inwazji trofoblastu oraz przebudowy naczyń krwionośnych macicy.
Immunomodulacja w trakcie ciąży
Rola układu odpornościowego nie ustaje jednak po udanej implantacji. - Warto także wspomnieć, że w trakcie trwania ciąży pomiędzy organizmem matki i płodem następuje wymiana materiału genetycznego. Pomimo tego, że zachodzi ona w obie strony, to w znacznie większej ilości komórki płodu wędrują poprzez naczynia krwionośne do tkanek matki – mówi dr Olewicz-Gawlik z InviMed Poznań. - Proces ten określamy mikrochimeryzmem płodowo-matczynym. Wywiera on również działanie modulujące matczyną odpowiedź immunologiczną.
Niepłodność immunologiczna - metody leczenia
Współczesna medycyna oferuje coraz szersze możliwości diagnostyczne oraz metody leczenia. – Obecnie, w zależności od doświadczenia ośrodka medycznego zajmującego się leczeniem niepłodności na świecie stosowane są różne formy indywidualnie dobranej immunoterapii: dożylne wlewy immunoglobulin, syntetyczne glikokortykosteroidy i inne leki immunosupresyjne, intralipid, filgrastym (analog ludzkiego czynnika stymulującego tworzenie kolonii granulocytów), terapie antycytokinowe skierowane przeciwko czynnikowi martwicy nowotworów (TNF), czy też immunizacja limfocytami partnera – wymienia Anna Olewicz-Gawlik.
Podsumowując, czy każda pacjentka wymaga konsultacji immunologicznej? Nie. Jeśli natomiast w historii starań o dziecko występują nawracające poronienia, bądź powtarzające się niepowodzenia implantacji, a wykluczono inne przyczyny niepłodności, wskazana jest diagnostyka w kierunku przyczyn immunologicznych.
