Sukces leczenia niepłodności metodą in vitro, czyli ciąża i szczęśliwe urodzenie dziecka, zależy od wielu czynników: stanu zdrowia, przebytych chorób czy uwarunkowań genetycznych. Jednak podstawowym, a zarazem najważniejszym jest jakość gamet obojga rodziców. Dlaczego jest to istotne? Ponieważ nawet wysokiej jakości komórka jajowa nie zagwarantuje powodzenia przy obniżonych parametrach nasienia partnera. Jakie możliwości diagnostyki i leczenia współczesna medycyna oferuje pacjentom z niskiej jakości plemnikami?
Obecnie przyjmuje się, że w przypadku 40 – 50% par to właśnie czynnik męski jest przyczyną niepowodzeń w staraniach o dziecko. Źródeł obniżonej płodność mężczyzny może być wiele: wady wrodzone, takie jak nieprawidłowości w kariotypie czy mutacje pojedynczych genów lub nabyte, do których należą przebyte choroby zakaźne, czynniki środowiskowe czy nawet niezdrowy tryb życia (czytaj więcej: najczęstsze przyczyny męskiej niepłodności). Na upośledzenia płodności narażeni są także pacjenci walczący z chorobą nowotworową, będący w trakcie lub po radio- i chemioterapii. Najnowsze badania wskazują również na znaczący wpływ wieku na płodność mężczyzn.
Nasienie pacjentów powyżej 40 roku życia wykazuje istotny spadek parametrów, takich jak: ruchliwość postępowa, koncentracja i morfologia plemników. Obserwowany jest również większy odsetek plemników z fragmentacją DNA – mówi Marta Wojciechowska, Kierownik Laboratorium Embriologicznego InviMed Gdynia oraz ESHRE Senior Clinial Embryologist. – Możemy, więc jednoznacznie stwierdzić, że wiek pacjenta ma wpływ na jego płodność, a tym samym może mieć znaczenie w trakcie starań o dziecko.
Konsekwencje obniżonych parametrów nasienia są różne, w zależności od indywidualnych uwarunkowań. Mogą one skutecznie uniemożliwić zajście w ciążę, powodować upośledzony rozwój zarodków lub obniżać liczbę rozwijających się blastocyst. Nawet w przypadku, kiedy uda się uzyskać dobrej jakości zarodek, który zagnieździ się w macicy, słaba jakość nasienia może skutkować niższym potencjałem rozwojowym oraz większym ryzykiem poronienia.
Podstawa leczenia – diagnostyka jakości nasienia
Ścieżka leczenia pary borykającej się ze słabymi parametrami nasienia zależy oczywiście od konkretnego przypadku, jednak na wiele problemów medycyna znalazła już rozwiązanie.
Niska jakość nasienia nie przekreśla szansy mężczyzny na posiadanie biologicznego potomstwa. W procesie leczenia musimy zastosować po prostu inne metody, dobrane w zależności od indywidualnej sytuacji pacjentów. Oczywiście, pierwszym krokiem jest kompleksowa diagnostyka. To na jej podstawie lekarz prowadzący może podejmować kolejne decyzje – tłumaczy Marta Wojciechowska z InviMed.
Pierwszym i podstawowym badaniem, któremu poddawani są pacjenci to badanie nasienia. Służy ono ocenie jakości nasienia oraz liczby i aktywności plemników. Dzięki nowoczesnej metodzie badania – komputerowo wspomaganej analizie, embriolog jest w stanie szczegółowo określić parametry nasienia (w oparciu o normy wyznaczone przez Światową Organizację Zdrowia w 2010 roku). Podstawowe badanie określa objętość i lepkość ejakulatu, czas upłynnienia, pH, wygląd nasienia, ogólną liczbę plemników, liczbę plemników w 1 ml ejakulatu odsetek żywych i ruchliwych plemników, typ ruchu, a także ewentualną aglutynację plemników i stopień jej zaawansowania. Bardziej dogłębnej analizie służy rozszerzone badanie nasienia, które dodatkowo ocenia integralność błon plemników, budowę oraz określa proporcje między plemnikami zbudowanymi poprawnie, a tymi ze stwierdzonymi uszkodzeniami strukturalnymi (uszkodzeń witki, wstawki czy główki).
Wyniki badania nasienia muszą oczywiście zostać skonsultowane z lekarzem andrologiem lub urologiem, który nie tylko pomoże je zinterpretować, ale w razie potrzeby skieruje pacjenta na dodatkowe badania.
Metody leczenia
W zależności od wyników badań i postawionej na ich podstawie diagnozie, lekarz prowadzący może wybrać dla pacjentów najbardziej odpowiednią metodę zapłodnienia in vitro. – tłumaczy Marta Wojciechowska. - Przykładowo, metoda zapłodnienia ICSI, polega na wprowadzeniu wyselekcjonowanego wcześniej plemnika bezpośrednio do komórki jajowej pacjentki, co pomaga pokonać problem np. niskiej ruchliwości – dodaje.
Wspomniane metody zapłodnienia pozaustrojowego uzależnione są od problemów, z którymi zmagają się pacjenci. Wymieniona powyżej metoda ICSI dedykowana jest nie tylko pacjentom z problemem niskiej ruchliwości, ale także ich niskiej koncentracji lub braku plemników w ejakulacie (azoospermii).
W przypadku poważnie obniżonego odsetka prawidłowych morfologicznie plemników zaleca się metodę IMSI. Podczas niej wykorzystuje się zaawansowaną diagnostycznie technologię cyfrowo-optyczną, która pozwala na wybór plemników na podstawie mikroskopowego 6-tysięcznego powiększenia.
Metoda hbIMSI z dwustopniową selekcją plemników jest skierowana do pacjentów z ciężką teratozoospermią (u których występuje nie więcej niż 1% prawidłowo zbudowanych plemników). Na pierwszym etapie następuje selekcja plemników na podstawie ich dojrzałości (zdolności wiązania się z hialuronianem obecnym na powierzchni komórki jajowej), a następnie ich oceny przy dużym powiększeniu, umożliwiającym dobór prawidłowego plemnika na podstawie jego morfologii. To rozwiązanie zwiększa szanse na zapłodnienie, a następnie prawidłowy rozwój zarodka.
Wiedza medyczna, którą obecnie posiadamy podkreśla jak duży wpływ na powodzenie in vitro ma kompleksowa diagnostyka nie tylko jakości komórki jajowej, ale także nasienia. Dlatego kompleksowa diagnostyka obojga partnerów jest tak ważna na etapie wybierania właściwej ścieżki leczenia.
